Tập gym mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, nhưng với người bị trĩ, việc vận động lại trở thành nỗi lo vì sợ làm bệnh nặng hơn. Nhiều người đứng trước câu hỏi liệu mình có nên tiếp tục tập hay phải dừng hoàn toàn. Bài viết này giúp tháo gỡ thắc mắc đó bằng cách phân tích nguyên nhân, nguy cơ và hướng dẫn các bài tập an toàn. Từ đó, người đọc có thể yên tâm vận động đúng cách mà không làm trầm trọng tình trạng trĩ.
Mục lục
1. Người bị trĩ có nên tập gym không?
Người bị trĩ hoàn toàn có thể tập gym, nhưng điều quan trọng là tập đúng kỹ thuật và lựa chọn bài tập phù hợp. Tập gym không phải là nguyên nhân trực tiếp gây trĩ; vấn đề nằm ở việc tập sai cách, gồng bụng quá mức hoặc nâng tạ quá nặng, làm tăng áp lực trong ổ bụng và khiến búi trĩ bị căng phồng. Khi tập đúng cách, gym thậm chí còn giúp cải thiện tình trạng trĩ, giảm triệu chứng như đau rát hoặc khó chịu khi đi ngoài.
Tuy nhiên, có một số trường hợp không được tập gym vì có thể làm bệnh nặng hơn hoặc gây biến chứng. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm: đau nhiều, chảy máu hậu môn, búi trĩ sa liên tục không tự co, hoặc đang trong giai đoạn viêm cấp.
Nói một cách dễ hiểu, người bị trĩ có thể tập gym nếu trĩ ở mức độ nhẹ – trung bình và không có triệu chứng cấp tính.Tuy nhiên, không nên tập nếu trĩ đang viêm, chảy máu nhiều hoặc bạn vừa can thiệp thủ thuật.
2. Lợi ích khoa học của việc tập gym đối với người bị trĩ
Khi được thực hiện đúng cách, các hoạt động thể chất như tập gym đem lại nhiều lợi ích quan trọng cho người bị trĩ. Nhiều nghiên cứu về sinh lý học và tiêu hóa chỉ ra rằng vận động phù hợp giúp giảm triệu chứng và hạn chế bệnh tiến triển. Những lợi ích nổi bật bao gồm:
Tăng tuần hoàn máu, giảm ứ trệ tĩnh mạch
Một trong những nguyên nhân chính gây trĩ là ứ máu ở các tĩnh mạch vùng trực tràng – hậu môn. Khi bạn vận động nhịp nhàng, cơ thể sẽ tăng lưu thông máu, giúp dòng máu được đẩy về tim tốt hơn và hạn chế việc máu bị ứ tại vùng chậu. Điều này giúp giảm tình trạng sung huyết và hạn chế cảm giác nặng tức hậu môn.
Giảm táo bón – yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh trĩ
Táo bón khiến bạn phải rặn mạnh khi đi ngoài, từ đó làm tăng áp lực lên búi trĩ. Vận động thường xuyên giúp:
- Kích thích nhu động ruột hoạt động tốt hơn
- Điều hòa hoạt động tiêu hóa
- Giảm tình trạng phân cứng hoặc khó đi
Khi táo bón giảm, búi trĩ ít bị tổn thương hơn, triệu chứng cũng nhẹ hơn rõ rệt.
Tăng sức mạnh cơ sàn chậu
Một số bài tập gym và bài tập bổ trợ (như bài tập Kegel, glute bridge, bird-dog…) giúp tăng sức mạnh nhóm cơ sàn chậu. Khi các cơ này khỏe, vùng hậu môn – trực tràng sẽ được nâng đỡ tốt hơn, cải thiện khả năng co thắt và giảm nguy cơ sa búi trĩ.
Giảm cân, giảm mỡ bụng
Thừa cân, đặc biệt là mỡ bụng, làm tăng áp lực lên các cơ quan vùng chậu và là yếu tố khiến bệnh trĩ nặng lên. Tập gym đều đặn giúp bạn:
- Giảm mỡ nội tạng
- Giảm áp lực ổ bụng
- Tăng sự linh hoạt và sức bền
Điều này mang lại hiệu quả lâu dài trong việc hạn chế bệnh trĩ tái phát hoặc tiến triển.
Tóm lại: tập gym đúng cách không chỉ an toàn mà còn hỗ trợ điều trị trĩ từ gốc, đặc biệt ở người bị trĩ độ nhẹ đến trung bình.
3. Khi nào người bị trĩ không nên tập gym?
Dù tập gym mang lại nhiều lợi ích, nhưng có những giai đoạn người bệnh cần tuyệt đối tránh vận động mạnh để hạn chế biến chứng và giúp tổ chức hậu môn hồi phục.
Trĩ cấp, đau nhiều, chảy máu liên tục
Khi búi trĩ đang trong giai đoạn viêm cấp, việc tập gym – đặc biệt là các động tác gồng bụng hoặc nâng tạ – có thể làm tình trạng viêm nặng hơn. Các tĩnh mạch phồng to có thể dễ vỡ, gây chảy máu nhiều hoặc làm búi trĩ sa nhiều hơn. Trong trường hợp này, bạn cần nghỉ ngơi 3–7 ngày hoặc đến khi hết đau.
Trĩ sa độ 3–4 đang viêm
Ở giai đoạn nặng, búi trĩ sa ra ngoài và không tự co lại. Việc tập gym rất dễ làm tăng áp lực ổ bụng, khiến búi trĩ tổn thương thêm, đau rát, phù nề hoặc hoại tử nếu bị chèn ép lâu. Với trĩ độ nặng, người bệnh nên điều trị nội khoa tích cực hoặc phẫu thuật trước khi quay lại tập luyện.
Sau phẫu thuật hoặc vừa thắt búi trĩ
Sau phẫu thuật cắt trĩ, thắt vòng cao su hoặc đốt trĩ, vùng hậu môn cần thời gian để hồi phục. Những tuần đầu, niêm mạc rất nhạy cảm; tập gym có thể gây chảy máu, đau rát hoặc chậm lành vết thương. Thời gian nghỉ tùy thuộc vào từng phương pháp, thường:
- Sau thắt trĩ: nghỉ 5–7 ngày
- Sau phẫu thuật: nghỉ 3–4 tuần
Bạn nên tuân thủ hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ điều trị.
4. Tập gym thế nào để không làm trầm trọng bệnh trĩ?
4.1. Nguyên tắc vàng
Để tập gym an toàn khi bị trĩ, người tập cần tuân thủ một số nguyên tắc cốt lõi nhằm giảm áp lực lên vùng bụng và vùng chậu. Nguyên tắc đầu tiên là hạn chế tối đa tình trạng tăng áp lực ổ bụng. Khi nâng tạ hoặc thực hiện các bài tập đòi hỏi gồng mạnh, áp lực trong ổ bụng tăng đáng kể, khiến máu dồn về tĩnh mạch hậu môn nhiều hơn. Đây là yếu tố làm búi trĩ dễ phồng, sung huyết hoặc sa ra ngoài.
Nguyên tắc thứ hai là đảm bảo nhịp thở đều và không được nín thở khi gồng lực. Việc nín thở trong lúc nâng nặng được gọi là Valsalva, cơ chế làm áp lực bụng tăng đột ngột, khiến các tĩnh mạch vùng trực tràng chịu sức ép lớn. Đối với người bị trĩ, đây là điều đặc biệt cần tránh.
Nguyên tắc tiếp theo là tăng tải từ từ và tuyệt đối không tập những mức tạ tối đa. Khi tập ở mức tối đa một lần lặp (1RM), cơ thể phải gồng lực toàn thân, cụ thể là vùng bụng và lưng dưới, gây ảnh hưởng xấu đến búi trĩ. Việc tăng tải từ từ giúp cơ thể thích nghi và duy trì kỹ thuật an toàn.
Cuối cùng, tránh đứng yên hoặc ngồi cố định quá lâu trong phòng gym. Những tư thế tĩnh kéo dài dễ làm máu bị ứ đọng ở vùng chậu, từ đó khiến các triệu chứng trĩ nặng hơn. Hãy ưu tiên tập xen kẽ vận động nhẹ để tăng tuần hoàn.
4.2. Kỹ thuật cần tránh
Đây là phần rất quan trọng, vì phần lớn người bị trĩ trở nặng là do tập sai kỹ thuật chứ không phải do bản thân bài tập. Kỹ thuật cần tránh đầu tiên là gồng bụng quá mạnh khi nâng tạ. Khi siết bụng quá mức, áp lực sẽ dồn xuống vùng đáy chậu và trực tràng.
Một sai lầm phổ biến khác là siết bụng sai tư thế. Nhiều người cho rằng “ép bụng” chặt giúp ổn định cơ thể khi nâng tạ, nhưng nếu siết sai, lực ép lại đi xuống hậu môn thay vì dồn vào cơ core. Điều này gây chèn ép tĩnh mạch hậu môn và làm búi trĩ dễ đau hoặc sa.
Tránh thực hiện các động tác đẩy hoặc kéo mạnh một cách đột ngột. Những cú giật mạnh khiến cơ thể phản ứng bằng cách gồng cứng toàn bộ vùng bụng, gây tăng áp lực ổ bụng một cách không kiểm soát.
4.3. Tư thế dễ làm nặng trĩ
Một số tư thế dù phổ biến trong gym nhưng lại không phù hợp cho người bị trĩ, đặc biệt khi thực hiện sai hoặc tập mức tạ lớn.
- Squat quá sâu có thể khiến áp lực dồn vào vùng chậu nhiều hơn bình thường. Với những người có búi trĩ yếu, động tác này dễ khiến cảm giác nặng tức hậu môn tăng rõ rệt.
- Deadlift nặng là một trong những bài gây áp lực bụng lớn nhất. Khi nâng tạ từ sàn, cơ thể thường phản xạ gồng bụng mạnh, đây chính là lúc nguy cơ trĩ trở nặng tăng cao.
- Leg press nặng cũng cần tránh vì động tác ép chân vào mặt phẳng gây tăng áp lực vùng bụng và làm máu dồn nhiều về vùng hậu môn.
- Cuối cùng là các bài đảo người hoặc lộn người, vì những tư thế đảo ngược làm máu dồn xuống vùng chậu, tăng nguy cơ sung huyết búi trĩ.
5. Những bài tập an toàn và tốt cho người bị trĩ
5.1. Cardio nhẹ đến trung bình
Cardio ở cường độ nhẹ đến trung bình là lựa chọn lý tưởng cho người bị trĩ. Các dạng bài phù hợp nhất gồm đi bộ nhanh, đi bộ trên dốc nhẹ, đạp xe và tập máy elip. Các bài tập này thúc đẩy tuần hoàn máu, giảm tình trạng ứ máu vùng chậu và đặc biệt có hiệu quả trong việc giảm táo bón. Đây là lợi ích quan trọng vì táo bón là yếu tố nguy cơ hàng đầu của bệnh trĩ.
5.2. Tập tạ nhẹ với kỹ thuật đúng
Người bị trĩ vẫn có thể tập tạ nhưng cần ưu tiên mức tạ nhẹ và kỹ thuật chuẩn. Tập với số lần lặp cao và dùng mức tạ thấp giúp duy trì nhóm cơ mà không làm tăng áp lực ổ bụng quá mức. Một số bài upper body tương đối an toàn bao gồm lat pulldown nhẹ, dumbbell press nhẹ và các bài tập dây cáp với tải trung bình. Những bài này ít dồn lực xuống vùng chậu, phù hợp với người đang có triệu chứng trĩ nhẹ.
5.3. Các bài tốt cho cơ sàn chậu
Tăng sức mạnh cơ sàn chậu giúp nâng đỡ trực tràng tốt hơn, giảm nguy cơ sa búi trĩ và cải thiện khả năng kiểm soát trong quá trình đi ngoài. Các bài tập có lợi gồm Kegel (cho cả nam và nữ), glute bridge, hip thrust nhẹ, bird-dog và child pose. Đây là nhóm bài giúp kích hoạt cơ sâu mà không làm tăng áp lực ổ bụng.
5.4. Các bộ môn thay thế phù hợp hơn
Trong nhiều trường hợp, các bộ môn như yoga, pilates và bơi lội phù hợp hơn so với gym truyền thống. Bơi lội đặc biệt tốt vì môi trường nước giúp giảm hoàn toàn áp lực lên vùng chậu và cải thiện tuần hoàn hiệu quả. Yoga và pilates cũng tốt cho cơ sàn chậu và cột sống, đồng thời không tạo áp lực mạnh lên hậu môn nếu chọn đúng tư thế.
Người bị trĩ vẫn có thể tập gym, nhưng cần hiểu rõ giới hạn của cơ thể và lựa chọn bài tập phù hợp. Khi tuân thủ nguyên tắc an toàn và tránh các bài gây tăng áp lực vùng chậu, việc tập luyện không chỉ không gây hại mà còn giúp cải thiện tuần hoàn, giảm táo bón và hỗ trợ điều trị. Điều quan trọng là lắng nghe cơ thể và điều chỉnh mức độ vận động theo từng giai đoạn bệnh. Với cách tập đúng, gym hoàn toàn có thể trở thành một phần tích cực trong quá trình phục hồi của người bị trĩ.
